Ngổn ngang… “tuổi mới lớn”
Do đặc thù của LS và hành nghề LS nên đã hình thành một hệ thống các văn bản pháp luật điều chỉnh nói lên tầm quan trọng và vị trí của LS và hành nghề LS ở Việt Nam trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc, trong công cuộc cải cách tư pháp xây dựng NNPQ XHCN của dân, do dân và vì dân. Dù vậy, nghề LS cũng đang ở “tuổi mới lớn” vì cho đến khi có Luật LS 2006, nghề LS mới có bước phát triển nhảy vọt và dần tạo dựng được hình ảnh 1 nghề “đẳng cấp” trong xã hội.
Thống kê của Bộ Tư pháp cho thấy, đến nay, cả nước đã có 7.072 LS và gần 3.500 người tập sự hành nghề LS, tăng gần 4.000 LS với gần 78% là LS trẻ (có độ tuổi dưới 40), có 2.831 tổ chức hành nghề LS. Theo kế hoạch, đến tháng 1/2012, cả nước sẽ có đủ 63 Đoàn LS sau khi ĐLS tỉnh Lai Châu chính thức được thành lập… Trong 5 năm kể từ khi có Luật LS, hoạt động LS có tổng doanh thu hơn 1.500 tỷ đồng, nộp ngân sách hơn 475 tỷ đồng, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động.
Nhưng đánh giá khách quan thì chất lượng đội ngũ và nghề LS chưa tương xứng với sự phát triển số lượng nhanh chóng thời gian qua. Với nhiều tổ chức hành nghề LS còn nhỏ lẻ, manh mún với hơn 50% trong tổng số gần 3.000 tổ chức hành nghề LS chỉ có từ 1 đến 3 LS, đa số chưa được đào tạo về thương mại quốc tế, trình độ ngoại ngữ của nhiều LS có thể mới đạt đến cấp 0… cùng thực trạng không ít LS hoạt động theo kiểu “chụp giật” nên chưa tạo ra và xây dựng được một đội ngũ LS đủ khả năng hội nhập quốc tế, chưa tạo dựng được niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và xã hội khi sử dụng dịch vụ pháp lý của LS.
Săm sới tìm hướng phát triển
Thực hiện Chiến lược Cải cách tư pháp, Bộ Chính trị - Ban chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành rất nhiều văn kiện quan trọng về vấn đề này, trong đó, đặc biệt lưu ý là: Nghị quyết 08 - NQ/TW ngày 02/ 1/ 2002 và Nghị quyết 49- NQ/TW ngày 02/ 5/ 2005 của Bộ Chính trị về : “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, trong đó nhấn mạnh: “ Đào tạo phát triển đội ngũ luật sư đủ về số lượng, có phẩm chất chính trị, đạo đức, có trình độ chuyên môn. Hoàn thiện cơ chế để luật sư thực hiện tốt tranh tụng tại phiên tòa, đồng thời xác định rõ chế độ trách nhiệm đối với luật sư. Nhà nước tạo điều kiện về pháp lý để phát huy chế độ tự quản của luật sư đối với các tổ chức thành viên của mình”.
Thể chế hóa đường lối chính sách của Đảng về chiến lược cải cách tư pháp, ngày 29/ 6/ 2006, Quốc hội đã ban hành Luật Luật sư, đây là cơ sở pháp lý quan trọng, có những ý nghĩa to lớn đối với sự nghiệp phát triển của giới luật sư Việt Nam. Hiện Bộ Tư pháp đang chủ trì soạn thảo dự án Luật LS (sửa đổi) dự kiến đưa ra Quốc hội cho ý kiến vào tháng 5 tới.
Không chỉ tập trung hoàn thiện thể chế, phát triển nghề LS còn phải tập trung vào khâu đào tạo. Hiện nay, trong số hơn 17.000 học viên đã và đang được đào tạo nghề LS tại Học viện Tư pháp, có 13.631 người được cấp chứng chỉ hành nghề LS và chỉ hơn 6.000 người được cấp thẻ LS (sau khi gia nhập ĐLS). Con số đó cũng cho thấy, số người thực sự theo nghề LS sau khi được đào tạo chỉ chiếm khoảng 35%, còn lại đa số phục vụ cho các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp... hoặc để chứng chỉ “nằm không”.
Tính trên bình diện xã hội thì không có vấn đề gì, nhưng nếu tính đến mục tiêu có 18.000 đến 20.000 LS vào năm 2020 đảm bảo yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập thì sẽ là một thách thức lớn cho công tác đào tạo LS. Ước tính, tăng tốc để đạt mục tiêu số lượng thì mỗi năm cần đào tạo 3.000 LS (với điều kiện họ được phép và thực sự hành nghề). Đấy là chưa kể không phải LS nào được đào tạo ra cũng hội đủ những điều kiện cần thiết để “tung hoành” trên thị trường pháp lý ngày càng sôi động.
Do đó, Thủ tướng đã phê duyệt Chiến lược phát triển nghề LS đến năm 2020 với các mục tiêu rất cụ thể. Thực hiện tốt Chiến lược này sẽ đưa nghề LS phát triển ổn định, và cùng các yếu tố đào tạo, bồi dưỡng đạo đức, kỹ năng nghề nghiệp, xử lý kỷ luật, phát huy vai trò tự quản của tổ chức xã hội nghề nghiệp (là các đoàn LS và Liên đoàn LS Việt Nam)… để nghề LS ở Việt Nam có thể “ngẩng cao đầu” với vị thế “nghề đẳng cấp” như nghề LS ở các nước có lịch sử phát triển nghề LS lâu đời trên thế giới./.
H.Giang
Box: Là thành viên Ban soạn thảo dự án Luật LS (sửa đổi), có nhiều năm “lăn lộn” với nghề LS và hiện đang là Tổng Thư ký Liên đoàn LS Việt Nam, LS.Đỗ Ngọc Thịnh đã bày tỏ nhiều tâm tư về pháp luật về nghề LS khi trao đổi với Câu chuyện pháp luật.
PV: Nếu để đánh giá khái quát về pháp luật về LS hiện nay, ông sẽ đánh giá như thế nào, thưa LS?
Pháp luật về LS hiện nay ở Việt Nam đã phản ánh đúng nhu cầu điều chỉnh các quan hệ xã hội về LS và hành nghề LS. Các quan hệ xã hội có liên quan tới LS và hành nghề LS đã được điều chỉnh của pháp luật. Từ đó đã tạo dựng một hành lang pháp lý cho sự phát triển vững chắc của nghề LS trong xã hội.
PV: Đến nay, pháp luật về LS đã tạo điều kiện như thế nào cho nghề LS phát triển?
Pháp luật về LS và hành nghề LS đã tạo dựng một hành lang pháp lý để phát triển đội ngũ LS Việt Nam theo hướng chuyên môn hóa và chuyên nghiệp hóa. Xác lập hoạt động LS là một nghề trong xã hội và một nghề rất đặc thù có quan hệ mật thiết tới việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, công dân. Hoạt động nghề nghiệp LS góp phần vào việc bảo vệ công lý, bảo vệ pháp chế, giữ gìn an ninh và đảm bảo một trật tự và ổn định xã hội, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội.
Pháp luật về LS đã tạo điều kiện và môi trường cho LS tham gia vào các hoạt động tố tụng với tư cách là người tiến hành tố tụng, đảm bảo cho một nền tư pháp dân chủ, văn minh và hiện đại. Nhờ có các quy định của pháp luật, LS và nghề LS được xác lập như là một yếu tố không thể thiếu được trong các quan hệ tố tụng. Đặc biệt là các quan hệ tố tụng hình sự, hoạt động hành nghề của LS cũng đã khẳng định là một yếu tố không thể thiếu được của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang hội nhập quốc tế hết sức sâu rộng như hiện nay. Pháp luật về LS đã phản ánh kịp thời nhu cầu phát triển của LS và nghề LS ở Việt Nam.
Pháp luật về LS đã xác lập và phân định rõ địa vị pháp lý của LS với các quyền và nghĩa vụ tương ứng khi hoạt động nghề nghiệp. Phân định rõ tổ chức hành nghề LS với tổ chức xã hội nghề nghiệp LS với các quyền và nghĩa vụ cũng như mô hình tổ chức và hoạt động của các tổ chức LS. Từ đó xác lập vị trí vai trò của từng tổ chức LS trong xã hội.
Pháp luật về LS đã khẳng định tính thống nhất quản lý của nhà nước về LS và hành nghề LS. Xác định rõ phạm vi và lĩnh vực quản lý nhà nước về LS và hành nghề LS. Cũng như việc thực hiện nguyên tắc phối hợp quản lý nhà nước kết hợp với chế độ tự quản về LS và hành nghề LS hiện nay ở Việt Nam.
PV: Luật LS sửa đổi sẽ được đưa ra để Quốc hội cho ý kiến trong kỳ hợp tới, theo ông, giới LS và cộng đồng xã hội mong đợi gì ở Luật LS sau khi được sửa đổi?
Luật LS 2006 đã góp phần tích cực tới việc xây dựng và phát triển LS và nghề LS ở Việt Nam trong giai đoạn vừa qua. Tuy vậy, qua việc thực thi Luật LS 2006 đã bộc lộ một số các bất cập và hạn chế khi điều chỉnh các quan hệ xã hội có liên quan tới LS và nghề LS. Việc sửa đổi bổ sung một số Điều của Luật LS 2006 cũng chưa có thể mang lại một sự phát triển “ngoạn mục” của LS và nghề LS ở Việt Nam trong thời gian tới, nhưng sẽ là một bước tiến quan trọng để khắc phục những bất cập và hạn chế nêu trên.
PV: Vậy theo ông , hoàn thiện thể chế sẽ khẳng định sự phát triển toàn diện của nghề LS?
Sự phát triển của một nghề trong xã hội, phát triển một đội ngũ hoạt động hành nghề phải có một quá trình và không thể nóng vội. Pháp luật đóng vai trò hết sức quan trọng đảm bảo cho sự phát triển LS và nghề LS ở Việt Nam trong thời gian tới. Nhưng điều đó có trở thành hiện thực hay không thì còn phụ thuộc vào đội ngũ LS có nhận thức đầy đủ đúng vị trí vai trò của mình không? Có thực hiện nghiêm chỉnh và hiệu quả pháp luật không? Đồng thời nhà nước và cộng đồng xã hội cần phải có sự góp sức, quan tâm, hỗ trợ để cho LS và nghề LS thực sự có điều kiện phát triển vững chắc trong giai đoạn sắp tới.
PV: Trân trọng cảm ơn ông!
H.Giang (thực hiện)