Trong khuôn khổ Chương trình “Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam” được tài trợ bởi Liên minh Châu Âu, với sự đóng góp tài chính từ UNICEF và UNDP, Bộ Tư pháp đã phối hợp với UNICEF hoàn thiện tài liệu tập huấn về hỗ trợ pháp lý thân thiện với người chưa thành niên. Trên cơ sở bộ tài liệu được hoàn thiện, trong ba ngày từ ngày 30/11/2022 - 02/12/2022, Bộ Tư pháp tổ chức Lớp tập huấn nâng cao kỹ năng tư vấn pháp luật cho luật sư, tư vấn viên pháp luật tại khu vực phía Bắc để góp phần hỗ trợ pháp lý thân thiện với người chưa thành niên.

Tham dự, chỉ đạo Lớp tập huấn có đại diện của Bộ Tư pháp là bà Đặng Kim Hoa, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp; đại diện UNICEF là bà Nguyễn Thanh Trúc - Chuyên gia bảo vệ trẻ em của UNICEF. Bên cạnh đó, Lớp tập huấn có sự tham gia giảng dạy của các chuyên gia quốc tế của UNICEF bao gồm Giáo sư, Tiến sĩ Karen Muller (Viện Nhân chứng trẻ em Nam Phi), bà Karen Hollely (Viện Nhân chứng trẻ em Nam Phi) và các chuyên gia Việt Nam bao gồm luật sư Nguyễn Thị Vân Hằng, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, luật sư Trần Văn An, Chủ nhiệm Đoàn luật sư tỉnh Bắc Giang và Tiến sĩ Vũ Thị Hòa, Trưởng khoa đào tạo luật sư, Học viện Tư pháp. Các học viên tham dự lớp tập huấn bao gồm các luật sư, tư vấn viên pháp luật, đại diện của Hiệp hội như Hội Luật gia, Hội Liên hiệp phụ nữ, Hội bảo vệ quyền trẻ em… của các tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc như Hà Nội, Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Quảng Ninh, Bắc Giang, Bắc Kạn, Sơn La, Tuyên Quang...
Phát biểu tại buổi khai mạc, Bà Đặng Kim Hoa, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp khẳng định vai trò quan trọng của luật sư, tư vấn viên pháp luật trong việc hỗ trợ pháp lý cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật, giúp cho công tác điều tra, truy tố, xét xử đối với các em được đúng pháp luật. Mặc dù vậy, hầu hết các vụ việc liên quan đến nhóm đối tượng này được thực hiện bởi luật sư, tư vấn viên pháp luật hay trợ giúp viên pháp lý đa phần được thực hiện dựa trên kinh nghiệm thực tế, chưa có sự nghiên cứu chuyên sâu về tâm lý đối tượng, cách tiếp cận đối tượng và cách gợi mở thông tin để từ đó có sự tư vấn hoặc hỗ trợ pháp lý một cách tốt nhất cho họ. Các luật sư, tư vấn viên cũng chưa được đào tạo bài bản để có thể thực hiện tốt hơn vai trò của mình trong việc hỗ trợ pháp lý cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Khái niệm tư vấn pháp luật thân thiện cũng chưa hiểu đúng và sử dụng thường xuyên trong hoạt động nghề nghiệp của luật sư, tư vấn viên.
Xuất pháp từ thực tiễn trên, Chương trình “Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam” (EU JULE) được tài trợ bởi Liên minh Châu Âu, với đóng góp tài chính từ UNICEF và UNDP, chương trình do hai cơ quan UNICEF, UNDP thực hiện, với sự phối hợp của Bộ Tư pháp và các cơ quan của Việt Nam đã tập trung nguồn lực tài trợ cho Bộ Tư pháp xây dựng Bộ Tài liệu tập huấn kỹ năng hành nghề luật sư chuyên sâu hỗ trợ pháp lý cho người chưa thành niên liên quan đến pháp luật, tổ chức thành công lớp tập huấn tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2020, tổ chức 02 lớp bồi dưỡng giảng viên nguồn là các luật sư, chuyên gia của Việt Nam. Lớp tập huấn ngày hôm này là lớp đầu tiên 02 chuyên gia nước ngoài là Giáo sư, Tiến sĩ Karen Muller và bà Karen Hollely trực tiếp đứng lớp chia sẻ với các luật sư, tư vấn viên pháp luật những kiến thức về trẻ em, các kỹ năng cần áp dụng khi tư vấn pháp luật cho trẻ em. Cùng tham gia với 02 chuyên gia nước ngoài là 03 giảng viên Việt Nam, những người đã tham gia các hóa tập huấn trước sẽ cùng chia sẻ những kiến thức đã thu hoạch được thông qua các lớp bồi dưỡng trước đây và kinh nghiệm nghề nghiệp của mình.
Phát biểu tại Lớp tập huấn, bà Nguyễn Thanh Trúc - Chuyên gia bảo vệ trẻ em của UNICEF nhấn mạnh tiếp cận tư pháp là quyền của người chưa thành niên, cho dù đó là người bị hại, người làm chứng của tội phạm, người vi phạm pháp luật hay có liên quan đến pháp luật vì những lý do khác. Trong thập kỷ vừa qua, Việt Nam đã đạt được những bước tiến lớn trong việc lồng ghép tư pháp cho người chưa thành niên vào tiến trình cải cách tư pháp và luật pháp của đất nước. Nhiều thành tựu quan trọng đã được ghi nhận trong Nhận xét kết luận gần đây nhất về Việt Nam của Ủy ban Quyền trẻ em. Ủy ban đặc biệt khen ngợi việc quy định các biện pháp xử lý chuyển hướng, các thủ tục thân thiện, các nguyên tắc cơ bản trong việc đối xử với người chưa thành niên khi tiếp xúc với hệ thống tư pháp cũng như việc hình thành các Tòa gia đình và người chưa thành niên.
Tuy nhiên, pháp luật cho dù có tiến bộ đến đâu cũng không thể đem lại sự thay đổi trong cuộc sống của người chưa thành niên nếu việc thi hành pháp luật không được thúc đẩy, trong đó việc tăng cường năng lực cho các điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, trợ giúp viên pháp lý, luật sư và các cán bộ phúc lợi xã hội có ý nghĩa hết sức quan trọng. Nhận thức được điều này, trong những năm qua, UNICEF đã đồng hành cùng Chính phủ, hỗ trợ trong việc nâng cao năng lực về tư pháp cho người chưa thành niên để xây dựng các chương trình tập huấn cho điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, luật sư. Chương trình tập huấn về tư vấn pháp luật thân thiện với người chưa thành niên vi phạm pháp luật ngày hôm nay là một trong những nỗ lực trong tiến trình này. Chương trình tập huấn sẽ giúp cho luật sư, tư vấn viên pháp luật hiểu sâu sắc hơn vì sao người ở độ tuổi sắp thành niên lại có nguy cơ vi phạm pháp luật, các biện pháp hiệu quả, bền vững trong xử lý vi phạm pháp luật của người chưa thành niên, giúp các em phục hồi thuận lợi nhất và tránh xa con đường vi phạm pháp luật khi trưởng thành. Lớp tập huấn cũng trang bị cho các luật sư, tư vấn viên pháp luật những kỹ năng cơ bản để giao tiếp hiệu quả với người chưa thành niên vi phạm pháp luật, tư vấn và chuẩn bị cho các em ra trước tòa.
Nội dung chính của Lớp tập huấn bao gồm: Khung pháp luật quốc tế: trẻ em vi phạm pháp luật; nguyên nhân gốc rễ của hành vi vi phạm pháp luật của người chưa thành niên; khái niệm tư pháp phục hồi và xử lý chuyển hướng; hiểu về trẻ em vi phạm pháp luật: phát triển nhận thức, phát triển tâm lý - xã hội; trí nhớ của trẻ em; người sắp thành niên và sự phát triển của não bộ; giao tiếp với trẻ em; bối cảnh bạo lực đối với trẻ em; tác động của bạo lực; tiến hành tư vấn pháp luật với trẻ em; chuẩn bị cho thân chủ là trẻ em trước phiên tòa. Lớp tập huấn kết hợp giảng dạy giữa chuyên gia Việt Nam và các chuyên gia quốc tế, sử dụng phương pháp giảng dạy hiện đại, đưa ra nhiều tình huống, vấn đề cụ thể để học viên trao đổi, thảo luận. Các học viên tham gia Lớp tập huấn cũng tích cực phát biểu ý kiến, nêu ra một số vấn đề, khó khăn, vướng mắc mà bản thân đã gặp trong quá trình hỗ trợ pháp lý cho người chưa thành niên để cùng phân tích, đưa ra phương hướng giải quyết.
Thông qua Lớp tập huấn, các học viên tích lũy được kiến thức, kỹ năng về tư vấn pháp luật cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả của công tác hỗ trợ pháp lý cho người chưa thành niên, lan tỏa Chương trình tập huấn này và bảo đảm tính bền vững của Dự án.
Lương Vân - Cục Bổ trợ tư pháp