Sau 5 năm triển khai Đề án 123, thống kê sơ bộ đến ngày 30/9/2014, cả nước đã phát triển được hàng chục tổ chức hành nghề luật sư và hàng trăm luật sư và chuyên gia chuyên sâu trong lĩnh vực thương mại quốc tế, tham gia gần 13 nghìn vụ, việc liên quan đến hội nhập kinh tế quốc tế. Liên đoàn Luật sư Việt Nam và một số Đoàn luật sư địa phương đã mở nhiều lớp bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng hành nghề luật sư trong lĩnh vực thương mại quốc tế. Một số địa phương thực hiện tương đối tốt hoạt động hợp tác quốc tế trong việc đào tạo, bồi dưỡng luật sư phục vụ hội nhập kinh tế quốc tế. Cụ thể, Đoàn Luật sư TP.Hà Nội phối hợp với Đoàn Luật sư Paris tổ chức một số hội thảo quốc tế về kinh nghiệm quản lý tổ chức hành nghề luật sư, bồi dưỡng kỹ năng và trao đổi kinh nghiệm nghề nghiệp, về nguyên tắc cơ bản của nghề luật sư; phối hợp với một số cơ quan, tổ chức nước ngoài tổ chức hội thảo về đầu tư tại Hồng Kông, tại Myanmar; phối hợp với Trung tâm Hòa giải Australia tổ chức hội thảo về giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án…
Tuy nhiên, theo báo cáo của Bộ Công Thương, đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, việc khởi kiện, kháng kiện và tham gia giải quyết tranh chấp tại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) trong lĩnh vực phòng vệ thương mại gặp nhiều khó khăn, hạn chế bởi thiếu đội ngũ luật sư chuyên ngành, hạn chế về mặt tài chính hay lo ngại bị trả đũa. Thực tế cho thấy, trong nhiều vụ tranh chấp thương mại quốc tế, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp của Việt Nam phải thuê các công ty luật nước ngoài tư vấn, đại diện trong quá trình giải quyết. Chi phí cho việc thuê công ty luật nước ngoài, luật sư nước ngoài rất cao, lại không chủ động được về thời gian và nắm bắt diễn biến tranh chấp, vấn đề cung cấp và bảo mật thông tin trong một số trường hợp cũng gây nhiều khó khăn cho các bên.
Tại cuộc họp với một số cơ quan, tổ chức diễn ra ngày 27/11, Bộ Tư pháp cũng cho rằng, trong điều kiện hiện nay, khi các quan hệ, giao dịch, đặc biệt là giao dịch thương mại quốc tế, các vụ việc phòng vệ thương mại và giải quyết tranh chấp tại WTO ngày càng phức tạp, để có thể tham gia với vai trò là luật sư trong các vụ việc này đòi hỏi luật sư Việt Nam phải được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp, thông thạo tiếng Anh, nhất là tiếng Anh chuyên ngành luật, có sức khỏe tốt và chịu được sức ép trong công việc. Nhưng tiếc là đội ngũ luật sư Việt Nam đáp ứng được các yêu cầu trên đang còn rất thiếu. Hơn nữa, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp Nguyễn Văn Bốn cho biết, các luật sư, tổ chức hành nghề luật sư chuyên sâu trong lĩnh vực thương mại quốc tế tập trung chủ yếu tại Hà Nội và TP.HCM. Ở các địa phương khác, gần như không có luật sư nào đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế bởi các luật sư nơi đây chủ yếu là cán bộ nghỉ hưu, không có hoặc rất hạn chế về trình độ ngoại ngữ cũng như kiến thức pháp luật về hội nhập kinh tế quốc tế.
Để tháo gỡ những vướng mắc trên, các ý kiến đề xuất hàng loạt giải pháp như xem xét đề xuất miễn, giảm thuế cho những luật sư hành nghề chuyên sâu trong lĩnh vực thương mại quốc tế, UBND địa phương cần quan tâm hơn nữa trong phát triển tổ chức hành nghề luật sư tại địa bàn, chú trọng việc đào tạo liên thông cho các sinh viên luật xuất sắc… Về phần mình, ngoài việc tiếp tục tích cực thực hiện Đề án, Phó Cục trưởng Nguyễn Văn Bốn mong muốn thiết lập và tăng cường cơ chế phối hợp, thống kê, chia sẻ thông tin, dữ liệu về luật sư và hành nghề luật sư giữa cơ quan quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư với Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Liên đoàn Luật sư Việt Nam.
Cẩm Vân