Hoạt động nghề nghiệp của luật sư bao gồm ba tính chất: trợ giúp, hướng dẫn và phản biện. Trợ giúp là hoạt động cần thiết, không chỉ là bổn phận mà còn là thước đo lòng nhân ái và đạo đức của luật sư đối với những đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội như người nghèo, người già đơn côi, người chưa thành niên mà không có sự đùm bọc của gia đình. Tính chất hướng dẫn là đặc trưng của hoạt động tư vấn pháp luật. Yêu cầu của hoạt động này là hướng dẫn cho đương sự hiểu đúng tinh thần và nội dung của pháp luật để biết cách xử sự tháo gỡ vướng mắc của họ phù hợp với pháp lý và đạo lý. Tính chất phản biện của luật sư thể hiện ở lĩnh vực tố tụng. Hoạt động phản biện của luật sư là lấy pháp luật và đạo đức xã hội làm chuẩn mực để xem xét mọi khía cạnh của sự việc nhằm xác định rõ phải trái, đúng sai…từ đó đề xuất những biện pháp phù hợp loại bỏ cái sai, bảo vệ lẽ phải, bảo vệ công lý. Chính vì vai trò đó của luật sư mà Điều 3 Luật Luật sư nêu rõ: “Hoạt động nghề nghiệp của luật sư góp phần bảo vệ công lý, các quyền tự do, dân chủ của công dân, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.”

Tại Đắk Nông, sau hơn 10 năm thành lập tỉnh, đội ngũ Luật sư ngày càng được củng cố và phát triển về cả số lượng và chất lượng. Tính đến tháng 04/2015, Đắk Nông đã có 7 tổ chức hành nghề luật sư (5 Văn phòng luật sư, 01 Công ty luật và 01 Chi nhánh văn phòng luật sư). Đoàn luật sư tỉnh Đắk Nông có 16 luật sư trong đó có 9 luật sư hành nghề tại 7 tổ chức hành nghề, 7 luật sư hành nghề với tư cách cá nhân. Hoạt động của các tổ chức hành nghề luật sư đã có những tiến bộ nhất định, số lượng khách hàng đến liên hệ về dịch vụ pháp lý tăng lên khá: Năm 2012, số việc luật sư thực hiện trên địa bàn tỉnh là 691 việc, trong đó tham gia tố tụng có 190 việc, tư vấn pháp luật 501 việc; đến năm 2013 tăng lên 756 việc, trong đó tham gia tố tụng 204 việc và tư vấn pháp luật 552 việc; năm 2014 là 494 việc, trong đó tham gia tố tụng 205 việc và tư vấn pháp luật 243 việc. Tuy nhiên, lực lượng luật sư trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhiều hạn chế như số lượng ít, các tổ chức hành nghề luật sư chủ yếu tập trung ở khu vực thị xã Gia Nghĩa và các huyện có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển; hoạt động hành nghề của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư chưa mang tính chuyên nghiệp, số tổ chức hành nghề luật sư có quy mô nhỏ, cơ sở vật chất thiếu thốn, tổ chức hành nghề luật sư chuyên sâu trong các lĩnh vực kinh doanh, thương mại không có; trình độ chuyên môn của luật sư chưa được cải thiện đáng kể, luật sư ít tham gia các lớp đào tạo về chuyên sâu trong các lĩnh vực như thương mại, đầu tư kinh doanh..., hầu hết các luật sư trên địa bàn tỉnh sau khi được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư thì ít tham gia các lớp bồi dưỡng khác;…

Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, việc nhận thức rõ những thời cơ và thách thức đối với hoạt động nghề nghiệp là một trong những điều kiện có tính chất quyết định đến khả năng hòa nhập thị trường của đội ngũ luật sư tỉnh ta. Vậy, những thời cơ và thách thức đó là gì.

Thứ nhất đó là thuận lợi về nhu cầu thị trường. Cùng với quá trình hội nhập, nhu cầu về dịch vụ pháp lý ngày càng tăng về số lượng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng. Một mặt, nhu cầu tăng do có sự gia tăng về số lượng và mức độ phức tạp trong các giao dịch của doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Mặt khác, nhu cầu cũng đến từ nhiều doanh nghiệp trong nước, do có sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp trong nước, và sự chuyển biến rõ rệt trong nhận thức chung về vai trò của luật sư và sự cần thiết của dịch vụ pháp lý trong hoạt động kinh doanh. Thứ hai, thuận lợi về chính sách, pháp luật. Chính sách và pháp luật về cải cách tư pháp và phát triển nghề luật sư trong thời gian qua đã tạo cơ sở chính trị và pháp lý vững chắc và điều kiện thuận lợi cho hoạt động hành nghề luật sư. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt “Chiến lược phát triển luật sư đến năm 2020” và “Đề án Phát triển đội ngũ luật sư phục vụ hội nhập kinh tế quốc tế giai đoạn 2010 – 2020”, đặt ra những mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể cho việc phát triển nghề luật sư nói chung và phát triển đội ngũ luật sư phục vụ hội nhập nói riêng. Với những cơ sở chính trị và pháp lý nêu trên, vai trò luật sư trong tiến trình cải cách tư pháp, cải cách hành chính, phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế được nâng cao. Đồng thời, sự hỗ trợ của Nhà nước đối với việc phát triển hoạt động luật sư đã được khẳng định. Thứ ba, thuận lợi về sự phát triển của đội ngũ luật sư. Hội nhập tạo cơ hội cho luật sư giao lưu, hợp tác, học hỏi kinh nghiệm không chỉ với các luật sư giỏi trong nước mà còn với các luật sư nước ngoài hành nghề tại nước ta. Luật sư ngày càng có điều kiện để tham gia vào các dịch vụ pháp lý trong lĩnh vực đầu tư, thương mại nhằm nâng cao trình độ chuyên môn cũng như kỹ năng hành nghề.

Song song với những thuận lợi trên, đội ngũ luật sư cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất, thách thức về năng lực, bao gồm khả năng am hiểu quy định pháp luật trong nước cũng như nước ngoài, khả năng áp dụng pháp luật để giải quyết vụ việc, các kỹ năng hành nghề, ứng xử, đạo đức hành nghề, kinh nghiệm, trình độ ngoại ngữ... Chất lượng đào tạo cử nhân luật, đào tạo nghề luật sư hiện nay của nước ta chưa đáp ứng tiêu chí của hội nhập kinh tế quốc tế; chất lượng luật sư tập sự hành nghề chưa cao, thời gian tập sự hành nghề luật sư cũng chưa được chú trọng, phần lớn người tập sự chỉ được học việc ở các Văn phòng luật sư, cung cấp dịch vụ chủ yếu trong lĩnh vực hình sự, dân sự hoặc kinh tế trong nước, vì vậy chưa được trải nghiệm thực tiễn các kiến thức đã học về thương mại quốc tế. Ngoài ra, chất lượng hoạt động luật sư trong kinh doanh thương mại không chỉ biểu hiện ở kiến thức và kỹ năng pháp lý, mà còn ở sự hiểu biết về các khía cạnh kinh tế, kỹ thuật trong hoạt động của doanh nghiệp. Các kiến thức này chỉ có thể được tích lũy qua thực tiễn hành nghề được chuyên môn hóa và qua hoạt động đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên. Trong khi đó, đội ngũ luật sư của tỉnh còn chưa chủ động, tích cực trong việc tự nâng cao trình độ, kỹ năng hành nghề cũng như việc trau dồi phẩm chất chính trị, đạo đức và ứng xử nghề nghiệp. Ngoại ngữ là thách thức lớn nhất đối với đội ngũ luật sư tỉnh ta hiện nay. Đây chính là rào cản trong hoạt động của luật sư trong những vụ việc có yếu tố nước như việc tìm hiểu pháp luật của nước khác có liên quan, tham gia tố tụng... Thứ hai, thách thức về cạnh tranh. Đây là thách thức điển hình trong điều kiện kinh tế thị trường. Khi cùng hoạt động trong một thị trường, việc cạnh tranh là tất yếu. Chính áp lực cạnh tranh là một trong những động lực giúp các tổ chức luật sư không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, xây dựng uy tín để có thể thành công trong hoạt động hành nghề. Mặt khác, môi trường hoạt động đan xen giữa tổ chức luật sư tạo ra cơ hội hợp tác, trao đổi, cũng như học hỏi lẫn nhau. Đối với dịch vụ pháp lý trong kinh doanh thương mại quốc tế, cạnh tranh được nhắc đến trong quan hệ giữa các tổ chức hành nghề trong nước và nước ngoài. Tuy nhiên, đối với điều kiện của tỉnh ta, cạnh tranh còn là trong quan hệ giữa các tổ chức hành nghề luật sư của tỉnh ta và các địa phương khác. Trong điều kiện hiện nay, khi mà đội ngũ luật sư của tỉnh ta vẫn còn rất nhiều hạn chế về năng lực thì áp lực về cạnh tranh sẽ có tác động rất lớn đến hoạt động hành nghề.

Ngày 8/10/2014, UBND tỉnh Đắk Nông ban hành Quyết định số 1501/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Phát triển đội ngũ hành nghề Luật sư phục vụ hội nhập kinh tế quốc tế trên địa bàn tỉnh Đắk Nông đến năm 2020” trong đó xác định cụ thể những biện pháp nhằm phát triển đội ngũ luật sư hội nhập kinh tế quốc tế, gồm: Xây dựng chính sách thu hút những luật sư tài năng, những sinh viên giỏi đã tốt nghiệp Cử nhân Luật và đã qua lớp đào tạo nghề luật sư gia nhập Đoàn Luật sư tỉnh; Nâng cao năng lực cho đội ngũ luật sư đang hành nghề tại các tổ chức hành nghề luật sư, người tập sự hành nghề luật sư; Lựa chọn những luật sư của Đoàn Luật sư tỉnh có đủ điều kiện tham gia đào tạo tại Trung tâm đào tạo liên kết theo Đề án “Phát triển đội ngũ luật sư phục vụ hội nhập kinh tế quốc tế từ năm 2011 đến năm 2020”; Tổ chức rà soát, đánh giá, phân loại các tổ chức hành nghề luật sư trên địa bàn tỉnh để lựa chọn, định hướng những tổ chức hành nghề luật sư có đủ các điều kiện phát triển chuyên sâu trong lĩnh vực đầu tư, kinh doanh thương mại có yếu tố nước ngoài; Xây dựng cơ chế chính sách nhằm thu hút, tạo môi trường thuận lợi cho các tổ chức hành nghề luật sư hoạt động và phát triển... đã thể hiện rõ sự quan tâm của tỉnh ta đối với việc phát triển đội ngũ luật sư phục vụ hội nhập kinh tế quốc tế.

Sự hỗ trợ của Nhà nước là hết sức quan trọng, tuy nhiên, với vai trò là chủ thể trong quá trình phát triển đội ngũ luật sư, phát triển thị trường dịch vụ pháp lý, trong thời gian tới, đội ngũ luật sư tỉnh ta cần chủ động, tăng cường trau dồi, học hỏi kiến thức pháp luật, nghiên cứu sâu các lĩnh vực công pháp quốc tế, tư pháp quốc tế, các điều ước quốc tế quan trọng trong lĩnh vực thương mại, sở hữu trí tuệ,...; nâng cao kỹ năng hành nghề đặc biệt là kỹ năng tranh tụng trước tòa gồm những kỹ năng sử dụng chứng cứ, áp dụng quy định pháp luật, tranh biện, phân tích, tổng hợp,...; nâng cao trình độ ngoại ngữ nhất là trong lĩnh vực đầu tư, kinh doanh, thương mại quốc tế; chủ động giới thiệu dịch vụ pháp lý tới khách hàng đặc biệt các đối tượng khách hàng doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh qua các kênh như email, website,...; đổi mới kỹ năng tiếp xúc và làm việc với khách hàng; chuyên môn hóa lĩnh vực hoạt động của mình; tích cực giao lưu, học hỏi kinh nghiệm các luật sư giỏi, có uy tín trong nước cũng như nước ngoài. Các tổ chức hành nghề luật sư cần dựa trên đặc điểm, tiềm năng phát triển và nhu cầu thị trường để hoạch định chiến lược trong dài hạn cũng như đặt ra các kế hoạch trong ngắn hạn về đào tạo, nâng cao chất lượng dịch vụ, phát triển thị trường, qua đó xây dựng được hình ảnh của tổ chức hành nghề luật sư chuyên nghiệp, có chất lượng và đáng tin cậy, tiếp tục nâng cao niềm tin của xã hội và cộng đồng doanh nghiệp đối với hoạt động của luật sư.

Nguyễn Nhàn