Đoàn công tác Bộ Tư pháp nghiên cứu kinh nghiệm quản lý, phát triển nghề luật sư tại Trung Quốc

Bộ Tư pháp Trung Quốc tặng quà lưu niện cho Đoàn công tác.

Trong thời gian làm việc tại Trung Quốc, Đoàn công tác Bộ Tư pháp Việt Nam đã có các buổi trao đổi, thảo luận chuyên sâu với các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và các tổ chức hành nghề luật sư hàng đầu của nước bạn. Về phía cơ quan quản lý nhà nước, đại diện Bộ Tư pháp Trung Quốc tham gia tiếp và làm việc với Đoàn có ông Trương Vệ Đông – Cục trưởng Cục Công tác luật sư; ông Phùng Quang – Phó Cục trưởng Cục Hợp tác Quốc tế cùng đại diện các đơn vị chuyên môn. Về phía tổ chức xã hội - nghề nghiệp và tổ chức hành nghề luật sư: Đoàn đã làm việc với ông Vương Thanh Hữu – Phó Chủ tịch Hiệp hội luật sư toàn quốc Trung Quốc, đại diện Ban Thư ký Hiệp hội và làm việc với các luật sư thành viên đang hành nghề tại hai văn phòng luật lớn Văn phòng luật sư Thế Huy và Văn phòng luật sư Kim Đỗ.

Đoàn làm việc với Hiệp hội luật sư toàn quốc.

Đoàn thăm và làm việc với Văn phòng luật sư Thế Huy.

Đoàn công tác làm việc tại văn phòng luật sư Kim Đỗ.

Tăng cường và giữ vững sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với luật sư

Tại Trung Quốc, sự lãnh đạo toàn diện và trực tiếp của Đảng Cộng sản Trung Quốc được xác định là nguyên tắc cốt lõi, xuyên suốt trong toàn bộ quá trình tổ chức và hoạt động hành nghề luật sư. Với quy mô phát triển mạnh mẽ vượt bậc, hiện nay quốc gia này đã ghi nhận khoảng 830.000 luật sư, trong đó lực lượng đảng viên chiếm tỉ lệ đáng kể, đạt khoảng 40%. Bài toán quản lý đặt ra đối với cơ quan chức năng Trung Quốc là làm sao vừa bảo đảm sự tuân thủ nghiêm ngặt định hướng chính trị và pháp luật của Nhà nước, vừa xây dựng được môi trường hành nghề thuận lợi, năng động nhằm kích thích nghề luật sư phát triển hội nhập.

Để đạt được mục tiêu đó, Trung Quốc đã từng bước thể chế hóa sự lãnh đạo của Đảng thành các quy định pháp lý mang tính bắt buộc và triển khai đồng bộ trong toàn hệ thống:

•     Tổ chức bộ máy Đảng phủ rộng khắp các hãng luật: Bất kỳ tổ chức hành nghề luật sư nào tập hợp đủ từ 03 đảng viên trở lên đều có nghĩa vụ bắt buộc phải thành lập chi bộ Đảng trực thuộc. Đối với những cơ sở nhỏ lẻ, chưa đủ số lượng 03 đảng viên tối thiểu, quy định cho phép và khuyến khích chủ động liên kết với các tổ chức hành nghề lân cận để thành lập chi bộ Đảng liên kết. Cơ chế này đảm bảo không một tổ chức hành nghề nào nằm ngoài sự lãnh đạo và sinh hoạt chính trị của Đảng.
•     Gắn kết chặt chẽ vai trò quản trị với công tác Đảng: Mô hình quản trị tại các tổ chức hành nghề luật sư ghi nhận quy định nhân sự rất nghiêm ngặt: Người đứng đầu tổ chức hành nghề luật sư (như Giám đốc, Trưởng văn phòng) bắt buộc phải là đảng viên. Đồng thời, cá nhân này phải kiêm nhiệm vị trí Bí thư hoặc Người đứng đầu tổ chức Đảng tại chính đơn vị đó. Việc quy định "một gánh hai vai" giúp thống nhất tuyệt đối giữa công tác điều hành chuyên môn và chỉ đạo chính trị - tư tưởng.
•     Chuẩn hóa công tác bồi dưỡng chính trị định kỳ: Luật sư sau khi gia nhập thị trường hành nghề không chỉ đơn thuần tập trung vào công việc chuyên môn. Hằng năm, họ bắt buộc phải tham gia các khóa bồi dưỡng chính trị định kỳ do Bộ Tư pháp trực tiếp đứng ra tổ chức. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để đánh giá, duy trì tiêu chuẩn hành nghề và giữ vững bản lĩnh chính trị cho đội ngũ luật sư.
•      Định hình bộ tiêu chuẩn luật sư "vừa hồng vừa chuyên": Trung Quốc đặt ra 04 yêu cầu lớn đối với tiêu chuẩn của một luật sư hiện đại. Theo đó, đội ngũ luật sư phải không ngừng rèn luyện để thực sự "vừa hồng vừa chuyên", biết lấy pháp luật làm công cụ nền tảng để tham gia quản trị đất nước, thúc đẩy phát triển kinh tế và tạo dựng môi trường an toàn, minh bạch nhằm thu hút đầu tư trong và ngoài nước.

Trước những đòi hỏi mới của thực tiễn, Bộ Tư pháp Trung Quốc hiện đang đẩy mạnh quá trình nghiên cứu, sửa đổi Luật Luật sư. Lần sửa đổi này tập trung trọng tâm vào việc tiếp tục gia tăng, củng cố sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả và năng lực quản lý của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp luật sư trong giai đoạn mới.

Kỳ thi tư pháp quốc gia nghiêm ngặt và mô hình quản lý nghề luật sư

Từ năm 2018, Trung Quốc đã tiến hành bước đột phá lớn trong công tác quản lý và tuyển chọn nhân sự tư pháp khi áp dụng Kỳ thi quốc gia thống nhất về các chức danh tư pháp. Kỳ thi này do Trung tâm đánh giá chức danh tư pháp thuộc Bộ Tư pháp Trung Quốc chủ trì tổ chức với tần suất định kỳ 1 lần/năm. Điểm nổi bật và khắt khe nhất của kỳ thi là việc áp dụng chuẩn mực đánh giá chung gồm 14 môn thi cho cả 4 nhóm chức danh tư pháp cốt lõi: thẩm phán, kiểm sát viên, công chứng viên và luật sư.

Mô hình thi tuyển này không chỉ đảm bảo mặt bằng trình độ chuyên môn, tư duy pháp lý đồng đều và toàn diện cho toàn bộ hệ thống tư pháp, mà còn tạo tiền đề vững chắc cho việc liên thông, chuyển đổi chức danh sau này. Sau khi vượt qua kỳ thi sát hạch này, những thí sinh đạt kết quả chuẩn đầu ra sẽ hoàn thiện hồ sơ gửi đến Cục Quản lý các chức danh tư pháp (Bộ Tư pháp) để xin cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư. Đây được coi là "tấm vé vàng" bắt buộc, khẳng định năng lực chuyên môn khắt khe trước khi một cá nhân chính thức bước chân vào con đường hành nghề luật sư chuyên nghiệp tại Trung Quốc.

Mô hình quản lý tổ chức và hoạt động luật sư tại Trung Quốc được triển khai theo một cơ chế quản lý song song chặt chẽ, đa tầng, kết hợp hài hòa giữa sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, vai trò quản lý nhà nước nghiêm ngặt và tinh thần tự quản cao của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp cùng các tổ chức hành nghề.

Trụ cột đầu tiên và xuyên suốt của mô hình này chính là việc thể chế hóa vai trò lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Hệ thống quản lý theo ngành dọc từ Trung ương Đảng xuống các tổ chức Đảng cơ sở trong từng hãng luật bảo đảm cho toàn bộ đội ngũ luật sư luôn giữ vững định hướng chính trị, đồng thời coi nhiệm vụ hành nghề là công cụ phụng sự pháp luật, phát triển kinh tế và quản trị đất nước.

Trụ cột thứ hai là vai trò quản lý nhà nước chặt chẽ của Bộ Tư pháp. Với tư cách là cơ quan quản lý chuyên ngành, Bộ Tư pháp Trung Quốc giữ quyền lực cốt lõi trong việc hoạch định chính sách và duy trì kỷ cương hành nghề. Cơ quan này chịu trách nhiệm ban hành hành lang pháp lý toàn diện, cấp phép hành nghề, tổ chức Kỳ thi tư pháp quốc gia thống nhất, đồng thời trực tiếp chủ trì các chương trình bồi dưỡng chính trị định kỳ. Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp duy trì cơ chế kiểm tra, thanh tra, giám sát thường xuyên nhằm bảo đảm mọi hoạt động hành nghề đều tuân thủ nghiêm ngặt quy định của pháp luật.

Trụ cột thứ ba là trách nhiệm tự quản sâu rộng của tổ chức xã hội - nghề nghiệp (Hiệp hội Luật sư) và các tổ chức hành nghề luật sư. Khác với vai trò mang tính áp đặt “administrative” từ trên xuống của cơ quan nhà nước, Hiệp hội luật sư toàn quốc Trung Quốc phát huy tính tự chủ nghề nghiệp thông qua việc ban hành và thực thi thống nhất Bộ Quy tắc đạo đức ứng xử nghề nghiệp từ trung ương đến địa phương, đồng thời đóng vai trò cầu nối gắn kết lực lượng luật sư. Đặc biệt, tinh thần tự quản này được cụ thể hóa rõ nét ở cấp độ các tổ chức hành nghề: các hãng luật được chủ động xây dựng bộ quy chế quản trị nội bộ khắt khe, tự thiết lập hệ thống bảo mật thông tin riêng biệt và tập trung tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cũng như kỹ năng ứng dụng công nghệ (AI) cho đội ngũ nhân sự của mình.

Có thể thấy, sự kết hợp nhịp nhàng giữa quản lý nhà nước và trách nhiệm tự quản nghề nghiệp dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng đã tạo nên một mô hình quản lý vừa bảo đảm kỷ cương chính trị - pháp lý, vừa tạo dư địa tự do, linh hoạt cho nghề luật sư tại Trung Quốc phát triển mạnh mẽ và hội nhập quốc tế.

Khuyến khích các hãng luật quy mô lớn và ứng dụng công nghệ hiện đại

Nhằm đáp ứng yêu cầu bùng nổ của thị trường tài chính và các hoạt động thương mại quốc tế, Trung Quốc đã chủ động ban hành nhiều chính sách rõ ràng, cởi mở để khuyến khích việc thành lập các hãng luật hợp danh và liên danh quy mô lớn. Với điều kiện thành lập bắt buộc tối thiểu có 03 luật sư, Nhà nước đặc biệt đẩy mạnh mô hình liên danh giữa các tổ chức hành nghề. Đột phá của mô hình này nằm ở chỗ giúp các văn phòng luật sư thành viên vừa duy trì được sự chủ động, tính tự chủ cao trong quản trị nội bộ, vừa nhanh chóng nâng cao vị thế, sức mạnh thương hiệu và củng cố niềm tin tuyệt đối từ phía khách hàng trong nước lẫn quốc tế.

Thực tế cho thấy chiến lược khuyến khích của Trung Quốc đã mang lại những kết quả vượt bậc: hiện có khoảng 10% tổ chức hành nghề tại quốc gia này đạt quy mô lớn (tương đương khoảng 400 tổ chức). Trong số đó, đã xuất hiện những tập đoàn luật "khổng lồ" quy tụ lực lượng hùng hậu lên tới hơn 10.000 luật sư, sở hữu hàng chục chi nhánh phủ sóng khắp các tỉnh thành nội địa và vươn rộng ra nhiều trung tâm tài chính lớn trên thế giới.

Bên cạnh sự tăng trưởng về quy mô nhân sự, các hãng luật lớn tại Trung Quốc còn đi đầu trong việc đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng công nghệ thông tin và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI). AI được tích hợp sâu rộng vào quy trình quản trị nội bộ cũng như công tác tự động hóa xử lý các tập dữ liệu pháp lý phức tạp. Để bảo đảm an toàn dữ liệu tuyệt đối, các hãng luật đều chủ động xây dựng phần mềm riêng biệt cho mục đích dùng nội bộ. Đối với các sản phẩm hay tài liệu pháp lý công khai để giao lưu, chia sẻ học tập, toàn bộ thông tin thật của khách hàng và chi tiết vụ việc đều được mã hóa nghiêm ngặt. Việc quán triệt, bồi dưỡng quy trình sử dụng AI an toàn cho toàn bộ nhân viên được thực hiện thường xuyên, giúp các hãng luật vừa tối ưu hóa hiệu suất làm việc, vừa giữ vững kỷ luật bảo mật thông tin trong thời đại số.

Mô hình Luật sư công: Phục vụ nội bộ, đáp ứng yêu cầu quản trị công

Đội ngũ luật sư công (luật sư công chức) tại Trung Quốc hiện phát triển hết sức mạnh mẽ với lực lượng hùng hậu lên tới khoảng 160.000 người. Thành phần chính của lực lượng này là các cán bộ, công chức, viên chức đang công tác theo chế độ kiêm nhiệm tại các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp nhà nước nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị công hiện đại.

Về tiêu chuẩn và quản lý, luật sư công phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn năng lực nghiêm ngặt tương tự luật sư tư. Họ bắt buộc phải vượt qua Kỳ thi tư pháp quốc gia, có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm thực tiễn (được giảm 01 năm nếu đã từng là thẩm phán hoặc điều tra viên) và phải được Bộ Tư pháp công nhận tư cách hành nghề. Về mặt tổ chức, luật sư công thuộc quyền quản lý trực tiếp của cơ quan, đơn vị nơi họ công tác. Hằng năm, họ có nghĩa vụ báo cáo chi tiết kết quả công việc pháp lý đã thực hiện để cơ quan xem xét, quyết định việc tiếp tục duy trì tư cách luật sư công. Bên cạnh đó, Nhà nước cũng ban hành cơ chế linh hoạt cho phép điều động, sử dụng luật sư công giữa các cơ quan, tổ chức với nhau khi có nhu cầu.

Về phạm vi hoạt động, luật sư công chỉ thực hiện tư vấn, cung cấp các dịch vụ pháp lý nội bộ hoặc tham gia góp ý xây dựng văn bản quy phạm pháp luật cho chính cơ quan, tổ chức nơi họ công tác. Quyền hạn của họ không làm việc trực tiếp với Hiệp hội luật sư mà thông qua Thường trực của luật sư công chức, đồng thời tuyệt đối không được thu phí dịch vụ pháp lý dưới bất kỳ hình thức nào.

Nhằm tạo động lực phát triển và mở rộng cơ hội nghề nghiệp, pháp luật Trung Quốc quy định một cơ chế chuyển đổi tư cách rất rõ ràng: Sau 03 năm liên tục giữ tư cách và thực hiện nhiệm vụ của một luật sư công, nếu cá nhân đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định sẽ được phép làm thủ tục chuyển sang hành nghề với tư cách luật sư tư độc lập trên thị trường.

Thông qua chuyến khảo sát thực tế này, Cục Bổ trợ tư pháp đã thu thập được nhiều luận cứ khoa học và thực tiễn giá trị. Từ kinh nghiệm của Trung Quốc về phát triển đội ngũ luật sư, hoàn thiện cơ chế quản lý đa tầng gồm sự lãnh đạo toàn diện của đảng, quản lý chặt chẽ của nhà nước và trách nhiệm tự quản sâu rộng của tổ chức xã hội nghề nghiệp luật sư, tổ chức hành nghề luật sư, triển khai hiệu quả chế định luật sư công, cũng như đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị là nguồn tư liệu tham khảo đặc biệt thiết thực đối với Việt Nam. Các góc nhìn đa chiều về việc thể chế hóa sự lãnh đạo của Đảng, chuẩn hóa tiêu chuẩn đầu vào thông qua kỳ thi tư pháp quốc gia, hay cơ chế quản lý linh hoạt giữa luật sư công và luật sư tư sẽ giúp Cục Bổ trợ tư pháp tổng hợp, nghiên cứu chọn lọc và báo cáo cấp có thẩm quyền.

Đây sẽ là cơ sở quan trọng phục vụ trực tiếp cho quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) trong thời gian tới, hướng tới xây dựng đội ngũ luật sư Việt Nam vừa vững vàng về bản lĩnh chính trị, giỏi về chuyên môn, vừa đáp ứng tốt yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế sâu rộng.

-Phạm Thùy Linh-